Spadkobiercy, którzy nie mają stuprocentowej pewności co do stanu majątku i zobowiązań spadkodawcy, obawiają się o odpowiedzialność za długi spadkowe.
W niniejszym artykule dowiesz się m.in. jak wygląda dziedziczenie długów spadkowych, jakie są tego konsekwencje a także kiedy następuje przedawnienie długów spadkowych. Zapraszam do lektury.
Długi spadkowe w KC, dziedziczenie długów spadkowych
Odpowiedzialność za długi spadkowe regulują przepisy ustawy — Kodeks cywilny (KC). O tym, kto dziedziczy, decyduje spadkodawca w testamencie. Jeśli go nie sporządził, albo żadna z osób powołanych w testamencie nie chce lub nie może być spadkobiercą, wówczas o dziedziczeniu decyduje ww. ustawa.
Spadek można:
- przyjąć wprost,
- przyjąć z dobrodziejstwem inwentarza,
- odrzucić.
W szczególnych przypadkach, określonych w art. 1014 KC, spadkobierca może przyjąć część spadku z jednego tytułu (np. z testamentu), a odrzucić z innego (np. z ustawy).
Przyjęcie spadku wprost
Przykład: Spadkobierca odziedziczył nieruchomość wartą 500 tys. zł i długi o wartości 700 tys. zł. Zakładając, że uda mu się sprzedać tę nieruchomość za pełną jej wartość, to i tak będzie musiał jeszcze ze swojego majątku spłacić pozostałe 200 tys. zł długów spadkowych.
Można sobie zadać pytanie: po co przyjmować spadek wprost i godzić się na dziedziczenie długów spadkowych wszystkich, bez ograniczeń i bez wyjątku?
Odpowiedź: najczęściej to kwestia reputacji i wiarygodności. W pewnych środowiskach (szczególnie biznesowych) nie do przyjęcia byłaby sytuacja, gdy spadkobierca, chcąc np. kontynuować działalność swojego spadkodawcy, przejmuje wszystkie związane z tym profity i korzyści, a jednocześnie ogranicza swoją odpowiedzialność za długi.
Dziedziczenie z dobrodziejstwem inwentarza
Przyjęcie spadku z dobrodziejstwem inwentarza jest dużo bezpieczniejsze niż przyjęcie spadku wprost. W sytuacji przyjęcia spadku z dobrodziejstwem inwentarza twoja odpowiedzialność za długi spadkowe jest ograniczona tylko do wartości odziedziczonego majątku.
Przykład: Spadkobierca odziedziczył nieruchomość wartą 500 tys. zł i długi o wartości 700 tys. zł. Zakładając, że uda mu się sprzedać tę nieruchomość za 500 tys. zł to po przekazaniu tej kwoty wierzycielom jego odpowiedzialność się kończy.
Jeśli znalazłeś się w sytuacji jw. to warto byś zwrócił się o pomoc lub konsultację do specjalisty od nieruchomości z problemami, czyli tzw. trudnych nieruchomości (np. z długami). Dlaczego? Czytaj dalej.
Dziedziczenie z dobrodziejstwem inwentarza a długi
W rozmowach z wieloma moimi klientami pojawia się przekonanie, że przyjmując spadek z dobrodziejstwem inwentarza, za ewentualne długi odpowiada się tylko z odziedziczonego majątku.
Niestety, to nie prawda.
Przyjmując spadek z dobrodziejstwem inwentarza, ponosi się odpowiedzialność za długi spadkowe DO WARTOŚCI dziedziczonego majątku.
Więc choć wartość odpowiedzialności jest ograniczona do wartości otrzymanego w spadku majątku, to długi mogą być spłacane z dowolnych składników majątku spadkobiercy. Wierzycieli nie interesuje więc, czy i za ile spadkobierca sprzeda odziedziczoną nieruchomość.
Posługując się wcześniejszym przykładem — jeśli w spadku odziedziczyłeś wartą 500 000 zł nieruchomość i długi na kwotę 500 000 zł, to jeśli ją sprzedasz za 400 000 zł wierzyciel może próbować podważyć cenę sprzedaży i żądać dopłaty 100 tys. z Twojej kieszeni.
Co więcej – jeśli dojdzie do egzekucji komorniczej z tytułu odziedziczonych długów to komornik będzie egzekwował owe 500 tys. złotych z całego Twojego majątku, a nie tylko z tego, który odziedziczyłeś. Dlatego najczęściej moi klienci o długach spadkodawcy dowiadują się gdy komornik robi im zajęcie na koncie.
Jak się chronić przed odziedziczonymi długami?
Aby ochronić się przed odziedziczeniem długów przede wszystkim skonsultować się ze specjalistą od takich nieruchomości.
Podczas takiej bezpłatnej konsultacji dowiesz się m.in.:
– jak zweryfikować ilość wierzycieli i wysokość istniejącego zadłużenia spadkodawcy?
– jaką wartość rynkową ma odziedziczona nieruchomość lub udział w nieruchomości?
– jak zweryfikować wartość spadku zmarłego?
– za jaką realnie cenę, biorąc pod uwagę odnalezione problemy, da się tę nieruchomość szybko sprzedać, nim wkroczy komornik.
Tu warto zaznaczyć, że na złożenie oświadczenia o odrzuceniu lub przyjęciu wprost spadku masz tylko 6 miesięcy o daty, w której dowiedziałeś się o śmierci spadkodawcy.
Po upływie tego terminu spadek zostanie automatycznie przyjęty z dobrodziejstwem inwentarza.
Żeby jednak rzeczywiście ograniczyć swoją odpowiedzialność do wartości odziedziczonego majątku należy sporządzić dwa ważne dokumenty.
Spis inwentarza i wykaz inwentarza. Co to jest, komu zlecić i za ile?
Dla skutecznej ochrony przed długami spadkowymi, osoby przyjmujące spadek z dobrodziejstwem inwentarza powinny niezwłocznie sporządzić:
- spis inwentarza – czyli dokument urzędowy sporządzany przez komornika I/LUB
- wykaz inwentarza – czyli dokument prywatny, sporządzany samodzielnie przez spadkobiercę według określonego wzoru Ministerstwa Sprawiedliwości.
Oba dokumenty odgrywają bardzo istotną rolę – do czasu ich sporządzenia wierzyciele mogą wystąpić do Ciebie z żądaniem pokrycia długów spadkowych z całego Twojego majątku.
Różnica między wykazem a spisem inwentarza leży w ich koszcie i mocy prawnej. Wykaz inwentarza możesz zrobić sam ale ma mniejszą moc prawną i wierzyciele mogą próbować go podważać. Spis inwentarza z kolei jest dokumentem urzędowym, który kosztuje więcej ale podważyć go jest bardzo trudno.
Zatwierdzony przez sąd wykaz lub spis inwentarza ustali precyzyjnie wartość spadku i wskaże zakres Twojej odpowiedzialności finansowej.
Sporządzenie spisu inwentarza powinieneś zlecić komornikowi (bezpośrednio lub przez sąd), wykaz, jak wspomniałem, możesz sporządzić samodzielnie.
Koszt spisu inwentarza u komornika
Koszt sporządzenia inwentarza oscyluje średnio w granicach 600 zł. Koszt ten może znacząco wzrosnąć gdy w spadku znajdzie się majątek nietypowy np. przedsiębiorstwo, albo nieruchomość o trudnej do określenia wartości.
W takiej sytuacji niezbędne będzie powołanie biegłego, którego koszt będzie musiał pokryć zlecający sporządzenie spisu inwentarza. Koszt może więc z łatwością wzrosnąć do kilku tysięcy złotych.
Wykaz inwentarza możesz z kolei sporządzić samodzielnie. Pamiętaj jednak, że prócz ustalenia składników majątku należących do spadku, sporządzony przez Ciebie wykaz (tak jak i spis) musi uwzględniać i ujawniać długi spadkodawcy.
To na Tobie spocznie obowiązek dochowania należytej staranności przy jego sporządzaniu. Warto więc podejść do tego możliwie rzetelnie by nie ponieść odpowiedzialność za nieujawnione długi i to ponad wartość odziedziczonego spadku.
Odrzucenie spadku
Jeśli spadkobierca obawia się długów, najprostszym rozwiązaniem będzie odrzucenie spadku. Ma to jednak kilka wad.
Uwalniając się od ewentualnych długów spadkowych, pozbawiasz się ewentualnych korzyści, jakie mógłbyś uzyskać ze spadku.
Na przykład jeśli w spadku jest nieruchomość warta 500 000 zł oraz długi na poziomie 100 000 zł to zamiast „odrzucać długi” lepiej jest spadek przyjąć, nieruchomość sprzedać, spłacić długi i cieszyć się sporym zyskiem.
Drugą wadą odrzucenia spadku jest to, że zawarte w nim długi nie znikają.
Zgodnie z art. 1020 kodeksu cywilnego, jeśli spadek odrzucisz to tak jakbyś go nie dożył, więc w Twoje miejsce wchodzą Twoje dzieci lub żona/rodzice/rodzeństwo (w zależności od sytuacji rodzinnej).
Dlatego jeśli zdecydujesz się spadek odrzucić, pamiętaj, aby niedługo po tym zrobiły to wszystkie osoby dziedziczące po Tobie.
W innym bowiem przypadku, odrzucając spadek, może się okazać, że zafundowałeś nieoczekiwany problem swoim dzieciom, rodzicom bądź rodzeństwu.
Dla ułatwienia procesu odrzucenia spadku w odniesieniu do małoletnich dzieci ustawodawca z dniem 15 listopada 2023 r. wprowadził w życie ważną nowelizację przepisów. Dzięki niej rodzic, który spadek odrzuca, może odrzucić spadek w imieniu małoletniego dziecka bez konieczności uzyskiwania zgody sądu rodzinnego.
Gdzie złożyć oświadczenie o odrzuceniu spadku? Możesz to zrobić przed dowolnym notariuszem lub lub w sądzie rejonowym, w którego okręgu mieszkasz. Masz na to 6 miesięcy od daty w której dowiedziałeś się, że jesteś spadkobiercą (zwykle jest to data śmierci spadkodawcy).
Jeśli nie zdążysz w tym terminie to, jak wspominałem, dziedziczysz majątek z dobrodziejstwem inwentarza
Długi spadkowe, kiedy się przedawniają?
Przedawnienie długów spadkowych następuje po 6 latach, a dla roszczeń o świadczenia okresowe (np. czynsz, za wynajem, dzierżawę) oraz roszczeń związanych z prowadzeniem działalności gospodarczej – po 3 latach.
Co ważne, termin ten nie jest liczony od momentu przyjęcia spadku, a od chwili wymagalności tych roszczeń (długów). Śmierć dłużnika ani nie wszczyna więc nowego, ani nie przerywa dotychczasowego biegu terminu przedawnienia. Z chwilą śmierci dłużnika (spadkodawcy), jego prawa i obowiązki przechodzą na spadkobierców.
Przykład: Jeśli przejąłeś dług w 2022 r., który Twój zmarły spadkodawca zaciągnął w 2017 r., to już w 2024 r. wierzyciel nie może go od Ciebie skutecznie dochodzić przed sądem (analogicznie przy roszczeniach z 3-letnim terminem przedawnienia).
Oczywiście pod warunkiem, że przed upływem terminu przedawnienia wierzyciel nie podjął żadnych działań, które skutecznie przerwałyby jego bieg.
Trzeba pamiętać, że bieg terminu przedawnienia długów spadkowych może zostać przerwany przez:
- każdą czynność przed sądem lub innym właściwym organem, podjętą bezpośrednio w celu ustalenia, dochodzenia, zabezpieczenia, albo zaspokojenia roszczenia,
- uznanie roszczenia przez osobę, przeciwko której roszczenie przysługuje,
- wszczęcie mediacji.
Odpowiedzialność za długi spadkowe a komornik
Pozostaje jedynie wyjaśnić często spotykane w mojej praktyce błędne przeświadczenie o roli komornika.
Komornik nie jest wierzycielem, wobec którego jesteśmy odpowiedzialni za długi spadkowe. Komornik jest tylko urzędnikiem, organem egzekwującym od nas te długi w imieniu rzeczywistych wierzycieli – osób, instytucji, firm lub Skarbu Państwa, wobec których zobowiązania zaciągnął nasz spadkodawca.
Komornik nie działa z własnej inicjatywy. Robi to tylko na zlecenie wierzycieli i wyłącznie na podstawie prawomocnych wyroków sądowych (w tym nakazów) opatrzonych klauzulą wykonalności.
Tak długo, jak będziemy spłacać długi spadkowe ugodowo tak długo wierzyciel nie ma powodu by kierować sprawę do komornika.
Komornik jest „uruchamiany” dopiero na żądanie wierzycieli dysponujących prawomocnymi tytułami wykonawczymi i tylko wtedy gdy windykacja polubowna nie przyniosła oczekiwanych skutków.
Odpowiedzialność za długi spadkowe — podsumowanie
W przypadku dziedziczenia spadku w którym mogą się znaleźć dług zdecydowanie najbezpieczniejszym rozwiązaniem jest przyjęcie spadku z dobrodziejstwem inwentarza.
Dzięki temu rozwiązaniu ograniczysz swoją odpowiedzialność za długi spadkowe a jednocześnie zachowasz możliwość skorzystania z wartościowych składników spadku.
Pamiętaj też żeby przed podjęciem decyzji o przyjęciu lub odrzuceniu spadku, skonsultować się ze specjalistą, szczególnie gdy w skład masy spadkowej wchodzi nieruchomość.
Wycena nieruchomości (a szczególnie udziałów w nieruchomości) wiąże się z analizą wielu czynników takich jak wartość rynkowa, dodatkowe prawa lub obciążenia nieruchomości a także długi.
Wszystko to lepiej sprawdzić przed przyjęciem lub odrzuceniem spadku, tak aby pochopnie nie przyjąć lub odrzucić spadku.
Jeżeli z całego tego artykułu miałbyś zapamiętać jedną rzecz, to niech to będzie taka myśl – samo istnienie długów w spadku nie powinno być dla Ciebie sygnałem do automatycznego odrzucenia spadku.
W wielu przypadkach wartość majątku po dokładnym oszacowaniu przekracza wysokość domniemanych długów.
Odrzucając spadek bez żadnej głębszej analizy tylko dlatego, że znajdują się w nim „jakieś” długi, możesz pozbawić siebie i swoich najbliższych sporego zysku ze znajdującej się w spadku nieruchomości lub innego majątku.
Jeżeli znalazłeś się w sytuacji spadkowej, w której nie wiesz co zrobić, to umów się na bezpłatną konsultację lub po prostu zadzwoń.
Chętnie (i nieodpłatnie) przeanalizuję Twoją sytuację i podpowiem, jakie widzę możliwości rozwiązania tej sytuacji.
Kto wie? Może tą, na pozór beznadziejną kwestię uda się przekuć na finansowy sukces?
