Jesteś spadkobiercą i nie wiesz co dalej? Sam fakt bycia spadkobiercą nie oznacza, że możesz rozporządzić majątkiem, który pozostawił zmarły. Konieczne będzie w tym celu przeprowadzenie postępowania spadkowego, którego celem jest oficjalne potwierdzenie, kto dziedziczy majątek zmarłego.
W Polsce można przeprowadzić postępowanie spadkowe na dwa sposoby – w sądzie lub u notariusza, któremu poświęcony jest ten wpis.
Czy zawsze konieczne jest przeprowadzenie sprawy spadkowej? Ile bierze notariusz za prowadzenie sprawy spadkowej? Czy wszyscy spadkobiercy muszą być u notariusza?
Na te i inne pytania znajdziesz odpowiedzi w moim kompleksowym przewodniku, który krok po kroku przeprowadzi Cię przez sprawę spadkową u notariusza.
Co to jest postępowanie spadkowe i dlaczego jest konieczne?
Postępowanie spadkowe to proces prawny, który ma na celu potwierdzenie, kto przejmuje prawa do majątku po zmarłej osobie. Jest ono niezbędne, żeby spadkobiercy mogli zarządzać majątkiem, który pozostawił zmarły, a także w celu spełnienia obowiązków podatkowych związanych ze spadkiem.
Nie ma przy tym znaczenia, czy zostałeś powołany do spadku na podstawie dziedziczenia testamentowego lub ustawowego (czyli gdy nie ma testamentu).
Dlaczego przeprowadzenie postępowania spadkowego jest tak ważne? Bez oficjalnego stwierdzenia nabycia spadku, spadkobiercy nie mogą formalnie korzystać z majątku, sprzedać go ani np. złożyć wniosku o dział spadku.
Jeżeli chcesz przeprowadzić postępowanie spadkowe po rodzicach lub innych krewnych, to możesz zdecydować się na notarialne poświadczenie dziedziczenia lub skierować sprawę do sądu.
Jak długo po śmierci można ubiegać się o spadek?
Nie ma ograniczeń w tej kwestii. Sprawę spadkową możesz przeprowadzić w dowolnym czasie, nawet wiele lat po śmierci spadkodawcy.
Pamiętaj jednak o terminie 6 miesięcy od dnia, w którym dowiedziałeś się o śmierci spadkodawcy.
W tym czasie musisz zdecydować, czy spadek odrzucasz, przyjmujesz wprost (czyli z pełną odpowiedzialnością za długi) czy też przyjmujesz go dobrodziejstwem inwentarza (czyli z ograniczeniem odpowiedzialności za długi do wartości odziedziczonego majątku).
Brak takiej decyzji w terminie 6 miesięcy oznacza automatyczne przyjęcie spadku z ograniczoną odpowiedzialnością za ewentualne długi.
Oświadczenie o przyjęciu lub odrzuceniu spadku możesz złożyć w sądzie właściwym dla miejsca ostatniego pobytu zmarłego lub u dowolnego notariusza. Nie jest przy tym konieczne zakładanie sprawy spadkowej w sądzie czy sporządzenie aktu poświadczenia dziedziczenia u notariusza.
Pamiętaj też, że złożenie oświadczenia o przyjęciu spadku lub nawet automatyczne jego przyjęcie nie daje wierzycielom zmarłego prawa do żądania od Ciebie spłaty jego długów.
Taka możliwość powstaje wyłącznie po sporządzeniu aktu poświadczenia dziedziczenia lub po wydaniu prawomocnego postanowienia o nabyciu spadku.
Stwierdzenie spadku u notariusza
Uzyskanie stwierdzenia spadku u notariusza jest jak najbardziej możliwe. Jest to też dużo szybsza i mniej formalna ścieżka niż droga sądowa.
Rzecz w tym, że można z niej skorzystać pod warunkiem, że wszyscy spadkobiercy są zgodni i mogą w jednym terminie osobiście zjawić się u notariusza (nie można w tym celu zatrudnić pełnomocnika).
Postępowanie spadkowe u notariusza polega na tym, że sporządza on akt poświadczenia dziedziczenia, który formalnie potwierdza, kto dziedziczy spadek.
Notariusz może przygotować akt poświadczenia zarówno wtedy, gdy spadkodawca zostawił testament, jak i w sytuacji, gdy krąg spadkobierców został określony na podstawie przepisów ustawy.
Przyjęcie spadku u notariusza - kiedy nie jest możliwe?
Przyjęcie spadku u notariusza nie będzie możliwe gdy nie ma zgody wśród spadkobierców lub którykolwiek z nich nie będzie mógł się u notariusza pojawić.
Notariusz nie sporządzi tez aktu poświadczenia dziedziczenia gdy spadkobiercy dziedziczą na bazie testamentu ustnego sporządzonego przy świadkach. Tego typu dziedziczenie może być przeprowadzone wyłącznie w sądzie.
Wynika to z faktu, że notariusz nie jest uprawniony do przesłuchiwania kogokolwiek.
Kiedy notariusz może odmówić sporządzenia aktu poświadczenia dziedziczenia?
Notariusz może odmówić sporządzenia aktu dziedziczenia gdy spadkobiercy dziedziczą na bazie testamentu ustnego sporządzonego przy świadkach. Nie ma on prawa przesłuchiwać kogokolwiek więc tego typu postępowanie spadkowe wymaga sprawy sądowej.
Notariusz odmówi tez sporządzenia aktu poświadczenia gdy:
- akt poświadczenia dziedziczenia w odniesieniu do tego spadkodawcy został już wcześniej sporządzony (notariusz sprawdza to w rejestrze spadkowym)
- zostało w tej sprawie wydane wcześniej postanowienie o stwierdzeniu nabycia spadku lub toczy się sądowe postępowanie o jego nabycie
- nie wszyscy spadkobiercy będą obecni na akcie
- istnieją testamenty, które nie zostały ogłoszone
- jeden z uprawnionych do spadku po zmarłym również zmarł
Jakie dokumenty do sprawy spadkowej u notariusza?
Do przeprowadzenia sprawy spadkowej u notariusza będziesz potrzebować następujących dokumentów:
- Akt zgonu zmarłego (to uzyskasz w Urzędzie Stanu Cywilnego).
- Zaświadczenie o numerze PESEL osoby zmarłej (to uzyskasz w urzędzie miasta/gminy w dziale ewidencji ludności).
- Odpisy aktów stanu cywilnego spadkobierców – akty urodzenia spadkobierców, a w przypadku małżonków lub zmiany nazwiska przez spadkobiercę po ślubie także akt małżeństwa (do uzyskania w USC).
- Oryginalny testament – jeśli zmarły pozostawił testament, notariusz będzie musiał go zweryfikować.
- Dokumenty dotyczące majątku – czasami wymagane są dokumenty potwierdzające prawa własności zmarłego, np. akty notarialne nieruchomości.
Jak długo trwa sprawa spadkowa u notariusza?
Przeprowadzenie sprawy spadkowej u notariusza to kwestia jednej wizyty. Jeżeli sprawnie zorganizujesz wspomniane wcześniej dokumenty, a notariusz będzie miał czas, to całą sprawę spadkową zamkniesz w 1-2 tyg.
Na spotkaniu notariusz omówi szczegóły spadku i dziedziczenia i przygotuje w pierwszej kolejności protokół dziedziczenia. Podczas jego odczytu zostaniesz pouczony o obowiązku ujawnienia wszystkich okoliczności dotyczących spadku oraz o odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywych zeznań.
Jeżeli od śmierci spadkodawcy nie minęło jeszcze 6 miesięcy, to w protokole dziedziczenia notariusz zamieści oświadczenia poszczególnych spadkobierców o przyjęciu lub odrzuceniu spadku, chyba że zostały one złożone wcześniej. Jeżeli od śmierci spadkodawcy minęło już 6 miesięcy to zgodnie z prawem Ty i pozostali spadkobiercy przyjęliście go z dobrodziejstwem inwentarza.
Jeżeli zmarły pozostawił testament to oprócz protokołu dziedziczenia notariusz sporządzi odrębny protokół z otwarcia i ogłoszenia testamentu.
Spotkanie u notariusza kończy sporządzenie aktu poświadczenia dziedziczenia.
Ma on taką samą moc prawną co sądowe postanowienie o stwierdzeniu nabycia spadku i pozwala spadkobiercom na rozporządzenie odziedziczonym majątkiem (np. sprzedaż udziału w nieruchomości bez działu spadku)
Ile kosztuje postepowanie spadkowe u notariusza?
Zgodnie z Rozporządzeniem Ministra Sprawiedliwości w sprawie maksymalnych stawek taksy notarialnej z dnia 28.06.2004 roku maksymalna taksa notarialna za sporządzenie aktu poświadczenia dziedziczenia (APD) w 2025 r. wynosi:
- za sporządzenie protokołu dziedziczenia – 100 zł netto,
- za sporządzenie protokołu otwarcia i ogłoszenia testamentu – 50 zł netto
- za sporządzenie aktu poświadczenia dziedziczenia ustawowego lub testamentowego – 50 zł netto,
- za przyjęcie oświadczenia o odrzuceniu spadku – 50 zł netto od osoby
- za sporządzenie aktu poświadczenia dziedziczenia testamentowego z zapisem windykacyjnym – 100 zł netto,
- wypisy APD – maksymalnie 6 zł + VAT za każdą stronę wypisu.
Co dalej po nabyciu spadku u notariusza?
Po nabyciu spadku u notariusza czyli po sporządzeniu aktu poświadczenia dziedziczenia notariusz dokonuje jeszcze wpisu tego aktu do Rejestru Spadkowego, który umożliwia pobranie potwierdzenia zarejestrowania aktu poświadczenia dziedziczenia. Wpis do rejestru kończy całą procedurę stwierdzenia nabycia spadku u notariusza.
Od tego momentu możesz swobodnie dysponować odziedziczonym majątkiem (np. udziałem w nieruchomości). Na tym etapie przestajesz się martwić o nabycie spadku a zaczynasz się zastanawiać na temat tego co zrobić z udziałem w nieruchomości
Możesz też, choć nie jest to konieczne, przeprowadzić umowny dział spadku. Szczególnie jeżeli między Tobą a innymi spadkobiercami jest porozumienie co do podziału majątku spadkodawcy.
Czym jest umowny dział spadku?
Umowny dział spadku to przeprowadzana u notariusza procedura podziału majątku spadkowego pomiędzy spadkobierców.
Możecie jej dokonać po uzyskaniu prawomocnego postanowienia o nabyciu spadku lub po sporządzeniu aktu poświadczenia dziedziczenia i rozliczeniu podatku od spadków i darowizn w Urzędzie Skarbowym.
Jeżeli w majątku zmarłego znajduje się nieruchomość to umowa o dział spadku musi mieć formę aktu notarialnego. Nie ma jednak konieczności podziału całego majątku od razu. Możecie dla przykładu podzielić środki zgromadzone na rachunku bankowym zmarłego a temat odziedziczonej wspólnie nieruchomości odłożyć na później.
Umowny dział spadku to procedura zdecydowanie szybsza i mniej kosztowna niż sądowy dział spadku. Wymaga jednak zgody co do podziału majątku – jeśli jej nie ma, to ta droga podziału majątku spadkowego jest dla Was zamknięta.
Czy notariusz pobiera podatek od spadku?
Notariusz nie pobiera podatku od spadków i darowizn. Po sporządzeniu aktu poświadczenia dziedziczenia każdy ze spadkobierców musi indywidualnie zgłosić się do urzędu skarbowego i zgłosić nabycie spadku na odpowiednim formularzu:
- SD-3: gdy nie należysz do najbliższej rodziny
- SD-Z2: gdy należysz do najbliższej rodziny i chcesz skorzystać ze zwolnienia z podatku
Na złożenie deklaracji masz 6 miesięcy od dnia sporządzenia aktu poświadczenia dziedziczenia lub uprawomocnienia się postanowienia sądu o nabyciu spadku (w innym artykule piszę szczegółowo o sądowym nabyciu spadku).
WAŻNE: zwolnienie z podatku dla osób najbliższych zmarłemu nie jest automatyczne. Jeśli nie dotrzymasz ww. terminu na złożenie deklaracji SD-Z2 to będziesz musiał zapłacić podatek.
Podsumowanie
Postępowanie spadkowe u notariusza jest wygodnym rozwiązaniem dla tych, którzy chcą szybko i sprawnie uporządkować sprawy spadkowe. Dzięki tej procedurze można uregulować w prosty sposób kwestie dziedziczenia, unikając często długotrwałego i kosztownego procesu sądowego.
Postępowanie u notariusza jest zazwyczaj szybsze i prostsze niż sądowe – możliwe jest załatwienie wszystkich formalności nawet w ciągu jednego dnia.
Jednakże, jeśli między spadkobiercami występują spory, są wątpliwości co do ważności testamentu lub jeden ze spadkobierców także zmarł to sprawa będzie musiała trafić do sądu.
